Uuk-Bulakta ilbirster üçün üy açıldı. Emi söz uruktarda.A home for snow leopards opens at Uuk-Bulak. Now it is up to the clans.
Redaktordon
Jarçı emi internette da
Kadırluu okurmandar! Bul haftadan baştap Jarçının ar bir sanı Talas Jarçısının saytında tolugu menen çıgat. Gezit murunkuday ele ar beyşembide kiosktordo bolot, avtobus menen aymaktarga, atçan çabarman menen toolorgo barat. Emi anı çet ölködögü iradiler da okuy alışat.
Ar bir makalanın astında kıskaça anglisçe tüşündürmö bar. Al tilge jañı kaytıp kele jatkan doslorubuz üçün. Biz bolsok, Irad tilinde jaza beribiz.
Xattarıñızdı, ırlarıñızdı jana süröttörüñüzdü kütöbüz!
Aidai Kurmanalieva, redaktor
In English
From this week every issue of Jarchy appears in full on the Herald's website. The paper still reaches the kiosks every Thursday and travels by bus to the districts and by mounted courier to the mountains; now Iradis abroad can read it too. Each piece has a short English note for friends who are just coming back to the language. Send us your letters, poems and pictures.
Haftanın xabarları
Uuk-Bulakta ilbirs stansiyası açıldı
TSUnun Ilbirs stansiyası 23-oktyabrda Sary-Bulak aymagındagı Uuk-Bulak ayılında açıldı. Stansiyada beş korgon jana talaa laboratoriyası bar. Toolordon jaradar je jetim kalgan ilbirsterdi alıp kelip dartışat, kameralar menen Çatkal jana Talas Alatoo toolorundagı mışıktardı izildeyt.
Birok ilbirsterdi uruk jerine kayra koyuu üçün uruktardın makuldugu kerek, al emi jazuu jüzündö kelişim jok. Malın ilbirs jegen malçılarga tölöö fondu da azırınça jok. Stansiyanın başçısı — TSUnun zoologu Aizhan Torobekova.
In English
TSU's Ilbirs Station, with five enclosures and a field laboratory for injured and orphaned snow leopards, opened at Uuk-Bulak on 23 October. Releasing cats on tribal land needs the clans' consent, and there is no written agreement yet, nor a fund for herders' losses.
From the Herald: Snow leopard station opens at Uuk-Bulak; releases on tribal land need clan consent
Kömürdün baası özgörgön jok, birok bekitilgen da jok
Kırgızstan 22-oktyabrdan tartıp kalkka satılgan kömürdün baasın 90 kün kontrolgo aldı. Iradda mından ereje jok. Tüştüktögü aymaktar jana Iyık Janıldın Jogorku kvartaldarı kışkı kömürdü Taş-Kömürdün jaylarınan alıp jatışat.
Bir jaydın eesi Kubat Zhunusov baası sentyabrdan beri özgörgön jok deyt: tonnası 420 som. Nurzhanda juma künü havanın sapatı indeksi 161ge jetti.
In English
Kyrgyzstan has capped household coal prices for 90 days; Irad has no such rule. The southern districts and Iyık Janyl's upper quarters are buying from the Tash-Kömür yards, where one dealer says his price of IS 420 a tonne has not moved since September. Nurzhan's air index reached 161 on Friday.
From the Herald: Kyrgyzstan caps coal for 90 days; Irad's buyers rely on merchants' own prices
Attelkom Kıtayga jañı kabel tarttı
Attelkom Kıtayga karay jañı optikalık liniya iştep baştadı dep jarıyaladı: kubattuulugu sekundasına 400 gigabit. Liniya Talastan 1-mamlekettik jol menen Ala-Bel, Toktogul jana Taş-Kömür arkılı Suzak ötkölünö çeyin barat, al jerde kırgız operatoruna ötöt.
Birok kompaniya bul kanal üçün kança tölöp jatkanın da, internet arzandayt-arzandabasın da aytkan jok. DPInin bögöttörü da küçündö kalat.
In English
Attelkom's new fibre route to China is live at 400 Gbps, running down State Route 1 to the Suzak crossing, where a Kyrgyz carrier takes over. Attelkom hasn't said what the capacity costs or whether bills will fall, and the DPI's blocks still apply.
From the Herald: Attelkom's China fibre link opens at 400 Gbps; price of the capacity not disclosed
Biz jazgan eskerüülör kotormoçu kütüp jatat
Fransiyada bul ayda «Türkistan kaygısı» degen memuardın fransuzça basılışı çıktı. Kitep Iradga tiyiştüü emes, birok Talas menen Nurzhandın okurmandarı öz suroosun berişti: Vasily Chernovdun (2001) jana Bakyt Orozbekovdun (2012) eskerüülörü bügünkü küngö çeyin bir da çet tilge kotorulgan jok.
TSUnun tarıxçısı Toma Beishenaliev: «Memuar kimdir kotormoçuga akı tölögöndö gana sayakatka çıgat», — deydi. Jaş kotormoçular, kezek silerde!
In English
A French edition of The Sorrow of Turkestan came out this month. Iradi readers asked about their own shelf: Chernov's 2001 memoir and Orozbekov's 2012 one are still in no foreign language. "A memoir travels when somebody pays a translator," says TSU historian Toma Beishenaliev. Young translators, over to you.
From the Herald: French edition of Turkestan memoir out; Iradi memoirs still lack a translator
Muzıka
«Tün Kuşu»: komuz, sintezator jana Ala-Bel
Nurbek Asan uulu
Ötkön juma künü TSUnun studentter klubunda «Tün Kuşu» triosu Mor-Folk keçesin ötkördü. Zal tolup, eşiktin aldında da adamdar turdu.
Trioda üç student bar: komuzçu Bermet, sintezatorçu Daniyar jana dobulbas kagıp ırdagan Aybek. Alar eski köç ırlarının astına karañgı sintezatordu koşot. Mor-Folktun bardık jolu uşul: toolordun ünü jana Nurzhandın kazankanalarınan kelgen ses.
Eñ köp alkış «Ala-Bel» degen ırga boldu. Ir kışında aşuu jabılıp, joldo kalgan aydooçu jönündö. Aybek anı Irad tilinde jazgan, birok kayırmasın zal anglisçe da kaytaladı: «Wait for the plough, wait for the plough».
Trio birinçi albomun Tulpardagı kanalına çıgaruuga dayardanıp jatat. Jarçı alardı kıştın ortosunda kayra uguuga barat.
In English
Last Friday the student trio Tün Kuşu ('Night Bird') filled the TSU students' club with Mor-Folk: komuz, a dark synth and a frame drum under old migration songs. The biggest cheer was for 'Ala-Bel', about a driver stranded when the winter pass closes; the crowd sang its English refrain too. Their first album is coming to their Tulpar channel.
Ir betı
Beyşembi
Beyşembi saat altıda
avtobus kelet aşuudan,
aynegi muz, çırağı sarı,
içinde Jarçı, bir baylam.
Ayıl uktayt. Itter gana
tosup alat aydooçunu.
Men baraktı açam kar menen,
tilim kayra kelgendey.
Talastın xabarı bizdin tilde,
Taş-Kömürdün kömürü bizdin tilde,
a men, Kara-Bulaktagı bir kız,
joop jazam öz tilimde.
Saltanat Ömür kızı, 17 jaş, Kara-Bulak
In English
A poem about the Thursday bus that brings Jarchy over the pass at six in the morning: the village asleep, only the dogs meeting the driver, and the poet opening the pages in the snow 'as if my language had come back', writing her answer in her own tongue.
Okurmandardın xattarı
Salamatsızbı, Jarçı! Mektepte bizge «ch», «sh» dep jazdırışat, a siler «ç», «ş» dep jazasıñar. Kaysısı tuura?
Aliya, 9-klass, Semiz
Jarchy: Ekööñ tuura, Aliya! 1995-jılkı alfavit «ç ş ñ ı» tamgaların berdi, alar rasmiy jazuu. Gezitter, pasporttor jana köp attar 1992-jılkı «ch, sh» jazuusun saktap kaldı. Jarçı 2017-jıldan beri rasmiy alfavit menen çıgat, logobuz gana eskiçe: Jarchy.
In English
Aliya from Semiz asks why school teaches 'ch' and 'sh' while Jarchy writes 'ç' and 'ş'. Both are right: the 1995 alphabet is the official spelling, while newspapers, passports and many names kept the 1992 digraphs. Jarchy has used the official alphabet since 2017; only the logo is old-style.
Men Nurzhandanmın, üydö orusça süylöybüz. Jarçını ar beyşembi avtobusta sözdük menen okuym. Bul men üçün tilge kaytuu emes, tilge jañı kelüü. Koroçe, rahmat!
Denis K., 19 jaş, Nurzhan
Jarchy: Denis, «tilge jañı kelüü» degen sözüñdü ala koyobuz! Ar beyşembi kütöbüz.
In English
Denis, 19, from a Russian-speaking home in Nurzhan, reads Jarchy on the bus every Thursday with a dictionary: 'for me it isn't a return to the language, it's arriving in it'. Jarchy says it will borrow the phrase.
Jarchyga jazıñız: jarchy@talasherald.com je Talas Jarçısı, Basmakana köçösü 8, Talas.
Haftanın sözü
ilbirs
Toolordo jaşagan çoñ ak-boz mışık. Eski ırlarda ilbirs kayrattuuluktun belgisi: «ilbirstey» degen — «abdan kayrattuu» degeni.
snow leopard
Chatkal ilbirs korugu “Chatkal Snow Leopard Sanctuary”
TSU sözdügü: talasuniversity.org/dictionary
